Historiku

Banneri
 

Historiku

Historia e Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës i shpreh zhvillimet e tërë­sishme ndër shqiptarë në gjysmën e dytë të sh. 20. Derisa në Shqipëri themelimi i një insti­tucioni të këtij lloji të shkencës qe shtruar qysh para Luftës II Botërore, madje qenë ndërmarrë hapa, që u ndërprenë gjatë Luftës, dhe rifilluan pastaj, por arritën të përligjeshin vetëm pas gjallërimit të një jete universitare prej disa dekadash më 1972, në Kosovë ideja e tillë ka një histori tjetër. 
NĂ« vitet ’50 tĂ« sh. 20 nĂ« KosovĂ« nisi tĂ« shtro­hej nevoja pĂ«r studime dhe hulumtime shkencore tĂ« organizuara tĂ« nivelit mĂ« tĂ« lartĂ«, kĂ«shtu qĂ« mĂ« 1953 u themelua Instituti Albanologjik, i cili, nĂ« rrethanat e atĂ«hershme tĂ« trysnisĂ« sĂ« egĂ«r ndaj shqiptarĂ«ve arriti tĂ« vepronte vetĂ«m deri mĂ« 1955, kur pushteti e mbylli me pretekstin e shpjeguar mirĂ« nga udhĂ«he­qĂ«si partiak i KosovĂ«s DuĆĄan MugoĆĄa nĂ« njĂ« mble­dh­je tĂ« atĂ«hershme: “AtĂ« institut ne e kemi formuar nĂ« kohĂ«n e tensionit informbyroist, ndĂ«r tĂ« tjera qĂ« t’i kundĂ«rvihemi propagandĂ«s sĂ« tyre [tĂ« ShqipĂ«risĂ«], kurse sot ai nuk Ă«shtĂ« i nevojshĂ«m si i tillĂ«. Sepse ne shumicĂ«n e gjĂ«rave tĂ« fushave, tĂ« cilat i studion Insti­tuti, mund t’i marrim drejtpĂ«rdrejt nga ShqipĂ«ria kur tĂ« duam”. MegjithatĂ«, kjo logjikĂ« nuk mundi tĂ« mby­ll­te çdo shteg. KĂ«shtu, mĂ« 1958 u themelua Shkolla e LartĂ« Pedagogjike nĂ« PrishtinĂ«, fill pastaj qĂ« nga viti 1960 Fakulteti Juridik-Ekonomik dhe Fakulteti Fi­lozofik, si filiala tĂ« Universitetit tĂ« Beogradit dhe me më­sim­dhĂ«nie serbokroatisht. Fakti qĂ« kĂ«to institucione e zhvi­llonin veprimtarinĂ« e tyre nĂ« mjedis kosovar krijoi mun­dĂ«sinĂ« qĂ« njĂ« numĂ«r gjithnjĂ« e mĂ« i madh i tĂ« rinjve shqip­tarĂ« tĂ« inkuadrohej nĂ« kĂ«to veprimtari dhe me rastin e ndryshimit tĂ« parĂ« tĂ« klimĂ«s politike nĂ« vend mĂ« 1966 tĂ« delte me kĂ«rkesa normale pĂ«r mĂ«simdhĂ«nie nĂ« gjuhĂ«n shqipe dhe zgjerim tĂ« rrjetit tĂ« institucioneve universitare sipas pĂ«rmasave tĂ« vendit. Kjo solli me vete dhe hapë­sirĂ«n pĂ«r zhvillimin e veprimtarive shkencore-hulumtue­se nĂ« kĂ«tĂ« mjedis dhe nĂ« gjuhĂ«n shqipe. MĂ« 1967 u the­me­lua sĂ«rish Instituti Albanologjik, u intensifikua puna nĂ« Institutin e HistorisĂ« dhe nĂ« institucionet e tjera shken­core-kulturore si Muzeu i KosovĂ«s, Arkivi, etj. NĂ« bĂ«r­thamat universitare tĂ« studimeve nĂ« fushat e shkencave tĂ« natyrĂ«s dhe teknike tashmĂ« ekzistonte njĂ« interes dhe veprimtari hulumtuese-shkencore, ndĂ«rsa fryma e re dhe entuziazmi i dhanĂ« krih shprehjes sĂ« nevojave jo vetĂ«m pĂ«r zgjerim tĂ« tyre, po edhe pĂ«r botim tĂ« rezultateve tĂ« kë­saj pune. KĂ«shtu iu dha njĂ« shtysĂ« revistave tĂ« specia­lizuara nĂ« fusha tĂ« dijes, si Gjurmime albanologjike (nĂ« fillim, 1962-1968, nĂ« Fakultetin e FilozofisĂ«, Dega e Gju­hĂ«s Shqipe, mĂ« vonĂ« nĂ« Institutin Albanologjik), ndĂ«rsa njĂ« vend me peshĂ« nĂ« kĂ«tĂ« hapĂ«sirĂ« e zunĂ« dhe nis­mat e studentĂ«ve, si ajo me revistĂ«n shkencore Dituria (1971), ndĂ«rsa po vazhdonte botimi i intensifikuar i revistĂ«s me spektĂ«r mĂ« tĂ« gjerĂ« PĂ«rparimi (nga 1955). 
Zgjerimi i rrjetit të fakulteteve dhe të katedrave bre­n­da tyre, themelimi i Fakultetit të Mjekësisë dhe i Fakultetit Teknik, rezultuan me themelimin e Universi­tetit të Prishtinës, në kuadër të të cilit u arrit një shkallë e lartë e veprimtarive universitare dhe shkencore-hulum­tuese, ndërsa zhvillimet në fushën e ekonomisë, sidomos në kuadër të komplekseve Trepça, Elektroekonomia e Kosovës, Kombinati Agroindustrial, sistemi bankar, etj. i dhanë një përshpejtim plotësues kësaj veprimtarie të gjithmbarshme. Kështu, ekonomia jo e fuqishme, por në rritje, bëhej gjithnjë e më shumë mbështetje për zgjerimin e potencialit shkencor-hulumtues, i cili më vonë do të bëhej bartës i zhvillimeve të përgjithshme në vend. Të gji­tha kë­to mbështeteshin nga një buxhet i veçantë për veprim­tarinë shkencore. 
NĂ« fillim tĂ« viteve ’70, fare natyrshĂ«m dhe para­lelisht me kĂ«rkesat pĂ«r mĂ«vetĂ«simin e KosovĂ«s nĂ« rrafsh tĂ« barabartĂ« me njĂ«sitĂ« e tjera federale tĂ« JugosllavisĂ«, u shtrua nevoja pĂ«r krijimin e institucionit mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« shkencĂ«s dhe tĂ« arteve. NĂ« pĂ«rgjigje tĂ« kĂ«rkesave tĂ« tilla Kuvendi i KosovĂ«s mĂ« 1974 ngriti Komisionin AmĂ« pĂ«r themelimin e ShoqatĂ«s sĂ« Shkencave dhe tĂ« Arteve tĂ« KosovĂ«s. Brenda muajit tetor 1975 Komisioni zgjodhi 11 anĂ«tarĂ« tĂ« rregullt dhe 2 anĂ«tarĂ« korrespondentĂ« tĂ« Sho­qatĂ«s. Shoqata u transformua nĂ« Akademi tĂ« Shkencave dhe tĂ« Arteve tĂ« KosovĂ«s pĂ«rmes Ligjit mbi Themelimin e AkademisĂ« sĂ« Shkencave dhe tĂ« Arteve tĂ« KosovĂ«s tĂ« nxjerrĂ« nga Kuvendi i KosovĂ«s i datĂ«s 18 prill 1978.
Në fillim veprimtarinë e saj ASHAK duhej ta zhvillonte në një bashkërenditje me universitetin në rritje, brenda të cilit vepronin institute e bërthama shkencore dhe hulumtuese në Fakultetin Filozofik/ më vonë të Shkencave të Natyrës, në Fakultetin e Mjekësisë, në Fakultetin Teknik, në Fakultetin Eko­no­mik, në Fakultetin Filozofik, me institutet e pava­rura nga Universiteti dhe nga Akademia - Instituti Albanologjik, Instituti i Historisë, Instituti Hidrome­teorologjik, pastaj institutet që vepronin në kuadër/ ose të lidhura me kapacitetet industriale të Kosovës, si Instituti Teknologjik që vepronte në kuadër të Kom­binatit Trepça, Instituti i Hulumtimeve që vep­ronte në kuadër të Elektroekonomisë, Instituti Agro­teknologjik në Pejë i lidhur me agroekonominë, dhe të institucioneve të tjera me interes në fushat e shkencës, të arteve dhe të kulturës. ASHAK qysh në fillim duhej ta formësonte veprimtarinë e vet si insti­tucioni më i lartë i shkencave dhe i arteve dhe të merrte role të rëndësishme në fushat e shkencave dhe të arteve në suaza të organizimit shtetëror të Kosovës brenda Federatës së Jugosllavisë. Ajo po ashtu duhej ta harmonizonte punën me Unionin e Akademive të Shkencave dhe të Arteve të Jugo­sllavisë, ku bënte pjesë si anëtare e barabartë dhe në një mandat (1985-1987) qe Kryesuese e Unionit dhe qendër e selisë së tij. Përmes atij Unioni ASHAK e zhvillonte dhe veprimtarinë ndërkombëtare.
ASHAK në atë kohë kishte tri Seksione: 1. Sek­sionin e Shkencave Shoqërore, 2. Seksionin e Shken­cave të Natyrës dhe 3. Seksionin e Gjuhësisë, të Letër­sisë dhe të Arteve. Më 1985 Kuvendi i ASHAK mori vendim për themelimin e Arkivit të Akademisë e të Institutit të Arkeologjisë dhe të Etnografisë. Arkivi dhe Biblioteka, që ishin funksionalizuar, u shkatërruan pas ndërhyrjes së policisë serbe në selinë e Akademisë më 1994, çka pamundësoi punën e saj më tej në atë godinë. Instituti i Arkeologjisë dhe i Etnografisë nuk arriti të the­melohej për shkak të trysnive politike dhe tenden­cave drejt rrëgjimit të Akademisë pas vitit 1985 dhe për arsye edhe buxhetore më vonë.
MĂ« 1976 Shoqata e Shkencave dhe e Arteve e Ko­sovĂ«s nisi botimet e para periodike: Vjetari-Go­diĆĄnjak, qĂ« me kĂ«tĂ« titull do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« dalĂ« deri mĂ« 1991, kur duhet tĂ« jetĂ« botuar vĂ«llimi 11-12, tĂ« cilin nuk patĂ«m mundĂ«si ta shihnim; dhe nĂ« kuadĂ«r tĂ« Seksionit tĂ« Shkencave tĂ« NatyrĂ«s: Acta biologic et medicinae experimentalis (kĂ«tĂ« bashkĂ« me ShoqatĂ«n pĂ«r Biologji dhe MjekĂ«si Eksperimentale tĂ« KosovĂ«s), qĂ« do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« dalĂ« me rregull deri mĂ« 1989. NĂ« vitin 1977 Shoqata e Shkencave dhe e Arteve e KosovĂ«s arriti tĂ« botonte dhe njĂ« LibĂ«r shĂ«nues – Spomenica. NĂ« vitin 1978 Seksioni i Shkencave tĂ« NatyrĂ«s nxori botimin e parĂ« tĂ« veçantĂ« – Lj. Rakic: Regulacioni sistemi pona­ƥanja. Po atĂ« vit Shoqata u shndĂ«rrua nĂ« Akademi. 
NĂ« vitin 1979 Akademia vazhdoi botimin e vep­ra­ve tĂ« veçanta. TĂ« tri seksionet nxorĂ«n nga njĂ« botim: vĂ«llimin me studime tĂ« R. Qosjes Prej tipologjisĂ« deri te periodizimi shqip (bashkĂ« me Institutin Albanolo­gjik, Se­k­sioni i GjuhĂ«sisĂ«, i LetĂ«rsisĂ« dhe i Arteve), vĂ«lli­min Ti­to pĂ«r KosovĂ«n, Kosova pĂ«r Titon, shqip e serbo­kro­­atisht dhe vĂ«llimin e pĂ«rbashkĂ«t Bron­hijalni reakti­bi­litet, ser­bo­kroatisht (Seksioni i Shkenca­ve tĂ« NatyrĂ«s autorĂ«t). Sek­sioni i Shkencave ShoqĂ«rore botoi dhe mo­no­grafinĂ« e J. RedĆŸepagic-it PedagoĆĄka mi­sao Sve­to­zara Markovica, por bashkĂ« me/ dhe nĂ« kuadĂ«r tĂ« boti­meve tĂ« veçanta tĂ« AkademisĂ« Serbe tĂ« Shkencave dhe tĂ« Arteve. NĂ« vitin 1980 Seksioni i Shke­n­­cave Shoqë­ro­re nisi botimin e pĂ«rkohshĂ«m Studi­me-Studije, libri 1, ndĂ«rsa dy librat e tjerĂ« u botuan respektivisht mĂ« 1983 dhe mĂ« 1988. MĂ« 1980 nisi dhe botimi i serisĂ« KĂ«rkime – IstraĆŸivanja tĂ« Seksionit tĂ« Shkencave tĂ« NatyrĂ«s, qĂ« do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« dalĂ« mĂ« 1984 (libri 2), 1985 (libri 3) dhe 1986 (libri 4). Seskioni i GjuhĂ«sisĂ«, i LetĂ«rsisĂ« dhe i Arteve atĂ« vit botoi monografinĂ« e B. Bokshit Rruga e formimit tĂ« fleksionit tĂ« sotĂ«m no­minal tĂ« shqipes dhe tĂ« V. Filipovic-it Umetnost Veljka Petrovica.
NĂ« vitin 1981 Seksioni i Shkencave ShoqĂ«rore nisi botimin KĂ«rkime-IstraĆŸivanja, prej tĂ« cilit dolĂ«n vetĂ«m 2 vĂ«llime atĂ« vit, ndĂ«rsa ASHAK pĂ«rgatiti pĂ«r shtyp materialet e KonferencĂ«s shkencore pĂ«r 100-vjetorin e Lidhjes Shqiptare tĂ« Prizrenit nĂ« dy vĂ«lli­me, qĂ« arriti tĂ« botohej vetĂ«m mĂ« 1990. MĂ« 1982 ky Sek­sion dhe Seksioni i GjuhĂ«sisĂ«, i LetĂ«rsisĂ« dhe i Arte­ve botuan nga njĂ« vepĂ«r tĂ« veçantĂ« tĂ« autorĂ«ve G. Zajmi dhe I. Ajeti nĂ« gjuhĂ«n serbokroate. 
MĂ« 1983 vetĂ«m Seksioni i GjuhĂ«sisĂ«, i LetĂ«rsisĂ« dhe i Arteve arriti tĂ« botonte njĂ« vepĂ«r tĂ« veçantĂ« – KnjiĆŸevni ogledi i studije tĂ« V. Vukovic. NĂ« vitin 1984 Seksioni i Shkencave ShoqĂ«rore arriti tĂ« botonte veprat e M. Krasniqit – Lugu i Baranit, shqip, tĂ« A. Hadrit – Ali Keljmendi, serbokroatisht, dhe vĂ«llimin e pĂ«rbash­kĂ«t – Aktualiteti dhe rĂ«ndĂ«sia e mendimit dhe vep­rim­tarisĂ« praktike tĂ« Marksit, shqip e serbo-kroatisht, ndĂ«rsa Seksioni i GjuhĂ«sisĂ«, i LetĂ«rsisĂ« dhe i Arteve veprĂ«n e V. Bovan, Srpske narodne umotvorine sa Kosova, serbo­kroatisht. 
MĂ« 1985 seksionet nuk botuan asnjĂ« vepĂ«r e ve­çantĂ«, ndĂ«rsa ASHAK botoi librin ASHAK-ANUK 1975-1985. NĂ« vitin 1986 u botuan 3 vepra tĂ« veçanta serbokroatisht: J. RedĆŸepagic: Od gradjanske do mar­k­sistiĂško-lenjinistiĂške pedagogije, D. Bajraktarevic: Istorijski razvoj kosovsko-metohijskih govora dhe M. Haxhiu & V. Morcic-Piperski: Centralni hemo­sen­­zorni sistem i respirativna aktivnost. 
Po kĂ«shtu mĂ« 1987 Seksioni i Shkencave Shoqë­rore arriti tĂ« botonte veprĂ«n kolektive monografike Ru­gova. Vitin 1988 e karakterizoi e njĂ«jta frymĂ«. U botuan veprat kolektive Ćœivot i delo Vuka Karadzica (serbo­kroatisht) dhe Efikasiteti i zhvillimit tĂ« viseve mĂ« pak tĂ« zhvilluara tĂ« JugosllavisĂ« (serbokroatisht e shqip) dhe vepra e D. PejĂšinovic-it: EkoloĆĄka studija korov­ske vegetacije Kosova, ndĂ«rsa nĂ« vitin 1989 nuk doli asnjĂ« botim i veçantĂ«. 
Në të vërtetë, tendencat e tilla të mbushjes së veprimtarisë së kësaj akademie me botime më shpesh serbokroatisht apo në të dy gjuhët erdhën e u forcuan drejt mbytjes së plotë të veprimtarisë botuese të insti­tucionit më të lartë të shkencave dhe të arteve në Ko­sovë. Më 1989 filloi faza e përgjithshme e përshka­llë­zimit të trysnisë dhe agresionit të institucioneve shte­të­rore të Serbisë ndaj institucionneve të Kosovës. Duke përdorur dhe mekanizmat jugosllavë të detyrimit, Serbia aneksoi Kosovën dhe nisi procesin e reduktimit drastik apo të shuarjes së të gjitha institucioneve që shënonin mëvetësinë dhe shtetësinë e Kosovës, të institucioneve që vepronin drejtpërsëdrejti për emancipimin, eduki­min dhe përgatitjen e popullatës për zhvillim të mëtejmë. Në këtë proces u godit së pari Universiteti i Prishtinës, në të cilin më 1991 u pamundësua mësimdhënia në gjuhën shqipe dhe u nxorën nga puna 840 profesorë dhe arsim­tarë në një muaj. Një numër i mirë i akademikëve, inte­lek­tualëve, profesorëve të universitetit, studiuesve, shkri­m­tarëve, gazetarëve dhe veprimtarëve të tjerë të kulturës e të dijes nuk u pajtua me gjendjen dhe u vu në rrjedhën e rezistencës në format më të ndryshme. 
Qysh nĂ« diskutimet pĂ«r ndryshimet kushtetuese tĂ« vitit 1989 Kuvendi i ASHAK-ut doli me angazhimet publike sĂ« pari me DeklaratĂ«n Kushtetuese, pastaj me angazhimet dhe veprimtaritĂ« e tjera nĂ« favor tĂ« mbroj­tjes sĂ« tĂ« drejtave qĂ« po shkileshin nĂ« mĂ«nyrĂ« drastike. PĂ«rveç angazhimit bashkĂ« me mekanizmat e tjerĂ« tĂ« rezistencĂ«s nĂ« drejtim tĂ« organizimit tĂ« Referendumit pĂ«r pavarĂ«si, nĂ« drejtim tĂ« organizimit e tĂ« hartimit tĂ« do­ku­menteve themelore pĂ«r shpalljen e pavarĂ«sisĂ« sĂ« Koso­vĂ«s, ASHAK nĂ« atĂ« kohĂ« zhvilloi dhe veprimtari shken­core nĂ« dobi tĂ« afirmimit tĂ« çështjes sĂ« drejtĂ«, sido­mos me simpoziumet e mĂ«dha shkencore me karak­ter ndĂ«r­kombĂ«tar – ShqiptarĂ«t dhe Evropa nĂ« Prish­tinĂ« (pĂ«r botimin e ma­­te­rialeve tĂ« tij ishte ngarkuar si editor akademik R. Qosja, por nuk dihet pse nuk u botuan) dhe Çështja shqiptare bashkĂ« me AkademinĂ« e ShqipĂ«risĂ« nĂ« TiranĂ« (u botuan nga Instituti i HistorisĂ«), dy simpo­ziu­met pĂ«r Gjenocidin serb nĂ« Ko­sovĂ«, sim­poziumet pĂ«r Statusin e KosovĂ«s, mĂ« vonĂ« Strategjia e zhvillimit ekonomik tĂ« KosovĂ«s, ashtu si dhe njĂ« varg takimesh e konferencash pĂ«r fusha tĂ« ndry­shme tĂ« dijes, materialet e tĂ« cilave janĂ« botuar.
KĂ«shtu mĂ« 1990 Akademia botoi vetĂ«m veprĂ«n e Z. GrudĂ«s Panamski kanal (serbokroatisht) dhe ribotoi veprĂ«n e Gj. FishtĂ«s Anzat e Parnasit, ndĂ«rsa mĂ« 1991 vetĂ«m veprĂ«n e D. Petrovic-it: KnjiĆŸevni rad Gligorija Camblaka u Srbiji. Pastaj vijuan dy vjet pa asnjĂ« botim.
Më 1992 Kuvendi i Serbisë, përmes Ligjit për Akademinë Serbe të Shkencave dhe të Arteve, e shpalli të mbyllur ASHAK-un dhe urdhëroi që pasuria e Aka­demisë të merrej nga establishmenti ekzekutiv i ins­taluar i Kosovës. Anëtarët e ASHAK-ut nuk e përfillën atë vendim dhe, në vijim të një deklarimi me shkrim, vazh­duan punën e tyre. Më 1994 policia serbe mbylli godinën e ASHAK-ut, përzuri prej andej akade­mikët dhe e përdori pastaj atë për destinacion tjetër. ASHAK u detyrua që veprimtarinë e vet ta zhvillonte në një shtëpi që ia kishte dhënë në dispozicion pa kun­dërshpërblim profesori i universitetit dr. Hamdi Syla në lagjen Ulpi­ana në Prishtinë. 
Kjo qe fazĂ« e re e veprimtarisĂ« sĂ« AkademisĂ« nĂ« rrethana skajshmĂ«risht tĂ« vĂ«shtira. ASHAK nuk u pajtua me ndalimin e botimeve shkencore dhe as me pushimin e kontakteve ndĂ«rkombĂ«tare dhe si rrugĂ« tĂ« mbijetesĂ«s e tĂ« rezistencĂ«s zgjodhi zgjerimin e veprirmtarisĂ«. NĂ« atĂ« kohĂ« nĂ« KosovĂ« vepronin vetĂ«m pak anĂ«tarĂ« tĂ« ASHAK-ut – mjekĂ«t M. Haxhiu, O. Imami, studiuesi i fushave tĂ« bujqĂ«sisĂ« R. Bakalli, kishin mĂ«rguar nĂ« AmerikĂ«, historiani Z. Mirdita nĂ« Zagreb, disa nuk ishin mĂ« nĂ« kĂ«tĂ« jetĂ«. Zgjedhjet e fundit tĂ« vitit 1993 sollĂ«n mundĂ«sinĂ« qĂ« nĂ« vitin 1994 tĂ« niste ringjallja e AkademisĂ«. NĂ« vitet 1990-93 ASHAK-u kishte botuar vetĂ«m doktoratĂ«n e D. Petrovic-it KnjiĆŸevni rad Gligorija Camblaka u Srbiji mĂ« 1991. MenjĂ«herĂ« mĂ« 1994 u botuan veprat e I. Ajetit, ShqiptarĂ«t dhe gjuha e tyre dhe G. Zajmit Dimensions of the Question of Kosova in the Balkans, po mĂ« 1994 u krijua Seksioni i Arteve i veçantĂ« nga Seksioni i GjuhĂ«sisĂ« dhe i LetĂ«rsisĂ«, u themelua revista pĂ«r shkencat shoqĂ«rore e filologjike Studime. MegjithĂ« vĂ«sh­tirĂ«sitĂ« materiale-teknike, por edhe tĂ« tjera, pas kontakteve me autorĂ« tĂ« mundshĂ«m dhe pas komuni­kimit dhe me studiues jashtĂ« KosovĂ«s, tĂ« cilĂ«t e respektonin vull­netin tonĂ«, ia dolĂ«m ta nxirr­nim numrin 1 me tĂ« gjitha kriteret pĂ«r njĂ« revistĂ« tĂ« kĂ«tij lloji, me rezymetĂ« nĂ« gjuhĂ«t me qarkullim tĂ« gjerĂ«; me platformĂ«n dhe me kontu­rat e krijuara revista vazh­don tĂ« dalĂ« me rregull deri nĂ« ditĂ«t tona dhe boton edhe nĂ« gjuhĂ«t me qarkullim ndĂ«r­kombĂ«tar. 
Vitet 1995-1996 shënojnë rritjen në drejtim të kësaj kthese për mbarë në botimet dhe veprimtarinë e ASHAK-ut. Seskioni i Gjuhësisë dhe i Letër­sisë botoi librin përkujtimor për E. Mekulin dhe nisi se­rinë e veprave të albanologëve të shquar të traditës me vëllimin I të Veprave të S. Rizës, ndërsa Seksioni i Shkencave Shoqërore botoi veprën kolektive Gjenocidi dhe aktet gjenocidale të pushtetit serb ndaj shqipta­rëve nga Kriza lindore e këndej dhe veprën e J. Rexhepagiqit: Sami Frashëri dhe Pedagogjia e Rilin­djes kombëtare. Seksioni i Shken­cave të Natyrës e ri­nisi ciklin e botimeve të veçanta me veprat kolektive: Shqyrtim multidisiplinor i mundësive zhvillimore të Kosovës. Këto zgjeri­me shkojnë paralelisht me rritjen e numrit të anëtarëve të ASHAK. 
Në vitet 1997 dhe 1998 u çuan më tej nismat e mëparme. Vazhdoi botimi i Studime dhe nisi botimi i re­vistës Kërkime (shkencat e natyrës), që vijon me rregull edhe sot; u botua vëllimi 2 i Veprave të S. Rizës, vëllimi 1 i Veprave të I. Ajetit dhe të G. Zajmit, opera Goca e Kaçanikut e R. Dhomit, vëllimet 2 dhe 3 të Veprave të I. Ajetit, monografia e B. Bokshit Pjesorja e shqipes, materialet e konferencës Letërsia shqipe dhe gjuha letrare  dhe në Seksionin e Shkencave të Natyrës veprat e N. Dacit Kimia organike eksperi­mentale (bashkë me Librin Shkollor) dhe Kimia e mjedisit. 
Zgjerimi i rezistencës së armatosur ndaj pushtimit serb më 1998 dhe lufta e vitit 1999 zvogëluan përko­hësisht punën e ASHAK, por anëtarët e saj qenë aktivë me veprimtari. Arriti të botohej numri i ri i Kërkime dhe monografia e M. Dushit Sistemet ciklike të transportit.
Faza e re nĂ« jetĂ«n e ASHAK filloi pas LuftĂ«s sĂ« vitit 1999, pas kthimit tĂ« popullatĂ«s se dĂ«buar nĂ« rretha­na tĂ« rrĂ«nimit tĂ« tĂ«rĂ«sishĂ«m tĂ« vendit. ASHAK u kthye nĂ« selinĂ« e saj dhe vazhdoi punĂ«n me intensitet mĂ« tĂ« madh. Pos revistave, nĂ« vitin 2000 u nxorĂ«n dhe bo­timet e veçanta: L. Gjergji: NĂ«na e DashurisĂ« (Krye­sia), Naim FrashĂ«ri – 100 vjet pas, D. Rozhaja: Fiziologjia kraha­suese (SSHN) dhe H. Muharremi: Muslim Mulliqi (SA). KĂ«to rrjedha vijnĂ« e shtohen nĂ« vitin 2001 me boti­met e Ajetit, Zajmit, Gjerqekut, Dhomit, BallatĂ«s, Ferrit dhe me botimet kolektive, ashtu si mĂ« 2002 me veprat e RizĂ«s, Ajetit, Dacit, Dushit, Gashit-Spahos, Dhomit etj. NĂ« kĂ«tĂ« periudhĂ« pati dhe diskutime brenda AkademisĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen e saj. NjĂ« anĂ«tar e shtroi kĂ«rkesĂ«n pĂ«r mundĂ«sinĂ« dhe modalitetet e shkrirjes me AkademinĂ« e ShqipĂ«risĂ«, por Kuvendi nuk i pranoi sugjerimet e tilla si tĂ« frytshme. Puna vijoi me pĂ«rq    ëndruime nĂ« aspektet e mundshme nĂ« rrethanat e mungesave tĂ« mjedisit dhe tĂ« buxhetit tĂ« reduktuar, pra kryesisht nĂ« botimet. 
NĂ« vitin 2003 botohen veprat e Pedersenit, Zajmit e Hadrit dhe monografitĂ« e M. BerishĂ«s e S. Hamitit. Tani nis pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« veprimtaria nĂ« hartimin e fja­lorĂ«ve terminologjikĂ«, kĂ«tĂ« radhĂ« botohet Fjalori i em­ra­ve tĂ« bimĂ«ve dhe Fjalori i terminologjisĂ« sĂ« bo­ta­nikĂ«s, tĂ« dy bashkĂ« me ASHSH nĂ« njĂ« vĂ«llim shumĂ« tĂ« gjerĂ« dhe nĂ« disa gjuhĂ«. NĂ« vitin 2003 rifilloi botimi i Vjetarit tĂ« ASHAK pĂ«r vitet e mbetura, pĂ«r tĂ« vazhduar me rregull. Viti 2004 shĂ«non njĂ« cilĂ«si tĂ« re nĂ« botimet e veçanta me veprat e B. Bokshit, E. BerishĂ«s, P. Nushit, u vazhdua seria Vepra tĂ« Zajmit, RizĂ«s, Cimochowski-t (shqip), Pedersen-it (shqip), ndĂ«r­sa si botim kolektiv doli vetĂ«m Kosova dhe statusi i saj i ardhshĂ«m – aspekte e kĂ«ndkun­drime, Statusi i ardh­shĂ«m i KosovĂ«s, ku pĂ«rfshiheshin materialet e tubimeve shkencore me kĂ«to tema. Po atĂ« vit u botua vepra e rĂ«n­dĂ«sishme (mbi 800 faqe) e albano­logut gjerman W. Fiedler pĂ«r sistemin fol­jor nĂ« gjuhĂ«n e “Mesharit” tĂ« Gjon Buzukut nĂ« gjuhĂ«n gjermane, qĂ« mund tĂ« konsiderohet njĂ« ndĂ«rmarrje e veçantĂ« pĂ«r albanistikĂ«n.
Në vitin 2005 ASHAK arriti rekordin e saj të de­ri­sotëm me botimet. Përveç revistave, që dolën me rre­gull, në Seksionin e Gjuhësisë dhe të Letërsisë botoi ve­p­­rat e: B. Bokshit, A. Aliut, R. Ismajlit, S. Hamitit, har­toi dhe botoi fjalorin e gjerë të terminologjisë së indor­matikës me autorët  N. Caka & A. Dika & S. Rodiqi, veprën ko­lektive Rrjedhat e letërsisë bashkëkohore shqiptare; në Seksionin e Shkencave Shoqërore veprat e H. Islamit, M. Kullashit, E. Stavilecit, M. Krasniqit, J. Rexhepagiqit; në Seksionin e Shkencave të Natyrës ve­p­rat e M. Dushit e L. Susurit; në Seksionin e Arteve veprat e R. Dhomit, T. Emrës, dhe në Kryesi veprat: 30 vjet të ASHAK, Artistët akademikë, Aktet e Ku­vendit të Kosovës, Kosova shtet i pavarur dhe sovran.
Vitet nĂ« vijim po ashtu kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« sa­sisĂ« dhe tĂ« cilĂ«sisĂ« sĂ« botimeve tĂ« AkademisĂ«, qoftĂ« nĂ« saje tĂ« ndĂ«rmarrjeve tĂ« veçanta botuese, qoftĂ« edhe falĂ« konferencave e tubimeve shkencore tĂ« mbajtura ndĂ«r­kohĂ«, materialet e tĂ« cilave duheshin botuar. Revis­tat tashmĂ« janĂ« vĂ«nĂ« nĂ« rend tĂ« botimit brenda vitit, ndĂ«r­sa materialet e konferencave dhe tĂ« tubimeve shken­­core po ashtu shpejt pas mbajtjes sĂ« tubimit. NĂ« vitin 2006 Sek­sioni i GjuhĂ«sisĂ« dhe i LetĂ«rsisĂ« botoi 3 vepra tĂ« natyrĂ«s filologjike-kritike: PoezitĂ« e P. Budit (R. Ismajli), mono­grafinĂ« pĂ«r Gj. NikollĂ« Kazazin bash­kĂ« me botimin kritik tĂ« DoktrinĂ«s sĂ« tij (B. Demiraj), veprĂ«n e G. DarĂ«s I Riu (Sh. Demiraj), pastaj vĂ«llimin e I. Ajetit, PĂ«r tĂ« vĂ«r­tetĂ«n shkencore dhe kola­nĂ«n me poezi tĂ« pĂ«rzgje­dhura tĂ« shoqĂ«ruara me Para­thĂ«nie e shĂ«nime tĂ« poetĂ«ve anĂ«tarĂ« tĂ« AkademisĂ« – E. Mekuli, E. Gjerqeku, B. Bokshi, A. Podrimja, E. Basha, S. Hamiti, ndĂ«rsa nĂ« Seksionin e Shkencave Sho­­qĂ«rore duan veçuar monografia pĂ«r Bane­sĂ«n qytetare tĂ« Koso­vĂ«s (sh. XVIII-XIX) nga E. Riza e Nj. Haliti. Po atĂ« vit u shĂ«nua botimi i veprĂ«s sĂ« zgjedhur tĂ« Aleks BudĂ«s dhe, si botim i AkademisĂ« nĂ« bashkë­punim me Muzeun e KosovĂ«s, HartĂ«s arkeologjike tĂ« KosovĂ«s. Pos Studime 13, Vjetari 26 e 27, KĂ«rkime 14 e Botimet e ASHAK, dolĂ«n dhe materialet e  tubi­meve shkencore: pĂ«r Faik KonicĂ«n dhe pĂ«r KosovĂ«n shtet i pavarur e sovran.  
Në vitin 2007 kemi botime të rëndësishme në fu­shat filologjike-gjuhësore: botohet e plotë shqip dhe gjer­manisht vepra albanistike e Franc MikloƥiÚ-it, duke shë­nuar kështu dhe bashkëpunimin e parë konkret me Aka­deminë Sllovene të Shkencave dhe të Arteve, për­mbli­dhet nga revistat e shpërndara nëpër botë, përkthe­het dhe botohet për herë të parë shqip vepra e albano­logut më të madh amerikan E. P. Hamp dhe monografia gjermanisht për Formimin e shumësit në gjuhën shqipe e W. Fiedler-it, e shoqëruar me 80 harta dialektore, të realizuara bren­da Akademisë. Të gjitha këto vepra hyj­në në fondin the­me­lor albanistik. Në serinë e veprave të përzgjedhura të anëtarëve të Akademisë u botua për­zgjedh­ja e gjerë Kri­tika e I. Rugovës, ndërsa në Sek­sionin e Shkencave Sho­qërore një vepër e E. Stavilecit, pastaj katalogu i madh i R. Ferrit në Seksionin e Arteve dhe revistat.
Po kĂ«to rrjedha vijojnĂ« nĂ« vitin 2008, qĂ« shĂ«nohet me botimin e veprave tĂ« veçanta tĂ« Ch. Gut pĂ«r V. PashĂ«n, A. Aliut me studime letrare dhe tĂ« veprĂ«s sĂ« pĂ«rzgjedhur tĂ« albanologut E. Çabej me rastin e 100-vjetorit tĂ« lindjes sĂ« tij, ku pĂ«rfshihen veprat e tij theme­lore. NĂ« Seksionin e Shkencave ShoqĂ«rore kĂ«tĂ« herĂ« da­lin vepra tĂ« H. Islamit, J. Rexhepagiqit, M. Kullashit, P. Nushit, E. Stavilecit, E. Murtezait dhe pĂ«rzgjedhja e gjerĂ« e Veprave sociologjike e politolo­gjike tĂ« F. Aganit. U botuan materialet e Konferencave shkencore pĂ«r Filo­logjinĂ« shqiptare, pĂ«r Mitrush Kutelin dhe pĂ«r Mjedisin e KosovĂ«s. 
Botimet paraqesin njĂ« nga format e rĂ«ndë­sish­me tĂ« punĂ«s tĂ« AkademisĂ« sĂ« Shkencave dhe tĂ« Ar­teve tĂ« KosovĂ«s. NĂ« fillimet e saj ASHAK pĂ«r­ballej me vĂ«shtirĂ«si tĂ« natyrave tĂ« ndryshme nĂ« kĂ«tĂ« drej­tim: duke filluar nga standardet dhe orientimet qĂ« vendoseshin nĂ« rrafshin e akademive tĂ« Jugo­sllavisĂ« e deri te nevoja pĂ«r t’i bĂ«rĂ« tĂ« qarta re­la­tat ideolog­gjike nĂ« rrafshin e pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r tĂ«rĂ« shtetin dhe nĂ« rrafshin e veçantĂ« pĂ«r shqiptarĂ«t. NĂ« atĂ« periudhĂ« mĂ« tĂ« shpeshta ishin botimet serbo­kro­atisht dhe pĂ«r pro­b­leme shpesh jotipike dhe jore­le­­vante pĂ«r KosovĂ«n. NĂ« vitet ’90 u bĂ« kthesĂ« nĂ« kë­tĂ« drejtim dhe, pĂ«rveç veprave mĂ« tĂ« shumta tĂ« auto­rĂ«ve vendorĂ«, nisĂ«n tĂ« botoheshin dhe seri me vlerĂ« pĂ«r tĂ«rĂ« kulturĂ«n shqip­tare, si kolana e Veprave tĂ« albanologĂ«ve tĂ« traditĂ«s. NĂ« kĂ«tĂ« kolanĂ« deri tash janĂ« pĂ«rfshirĂ« veprat e S. RizĂ«s (4 vĂ«llime), tĂ« I. Ajetit (5 vĂ«llime), tĂ« W. Cimochowski-t (njĂ« vĂ«llim), tĂ« H. Pedersen-it (njĂ« vĂ«llim), F. MikloĆĄiĂš-it, E. P. Hamp-it, pastaj tĂ« G. Zajmit (4 vĂ«llime), vepra tĂ« zgje­dhura tĂ« A. Hadrit (njĂ« vĂ«llim), A. BudĂ«s (1 vë­llim), F. Aganit (1 vĂ«llim), E. ÇabejtĂ« (1 vĂ«llim), I. RugovĂ«s (1 vĂ«llim), çka nĂ« tĂ«rĂ«si tashmĂ« paraqet njĂ« korpus me vlerĂ«, ndĂ«rsa sĂ« shpejti pritet tĂ« dalin dhe vepra tĂ« albanologĂ«ve tĂ« tjerĂ«. NjĂ«kohë­sisht ka ar­dhur duke u zgjeruar veprimtaria botuese doku­men­tare. NĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« u botuan dhe vijojnĂ« tĂ« botohen vepra me vlerĂ« nĂ« fyshat e shkencave sho­që­rore, nĂ« fushat e shkencave tĂ« natyrĂ«s, po edhe nĂ« fushat e arteve. PĂ«rveç veprave tĂ« sipĂ«rpĂ«r­men­dura nĂ« fushat e dijeve shoqĂ«rore, do tĂ« pĂ«rmendim kĂ«tu veprat e N. Dacit, tĂ« M. Dushit, tĂ« M. BerishĂ«s, tĂ« L. Susurit, tĂ« H. Gashit dhe veprĂ«n e rĂ«ndĂ«sishme pos­tume tĂ« D. RozhajĂ«s nĂ« fushat e shkencave tĂ« naty­rĂ«s, ashtu si dhe veprat muzikore tĂ« R. Dhomit, tĂ« Z. BallatĂ«s, studimet muzikologjike tĂ« E. BerishĂ«s, katalogĂ«t me riprodhime tĂ« gjera tĂ« R. Ferrit, T. EmrĂ«s dhe sido­mos monografitĂ« e H. Muharremit pĂ«r M. Mulliqin dhe tĂ« E. BashĂ«s, A. Spahiut pĂ«r A. ÇavdarbashĂ«n, traditĂ« qĂ« duhet tĂ« vazhdojĂ«. 
Në përgjithësi, periudha 2002-2008 është peri­u­dha më e frytshme sa u përket botimeve në tërë historinë e Akademisë, si sa i përket sasisë (ka po aq botime sa kishte në tërë periudhën e mëparme mbi 25-vjeçare), ashtu sa i përket cilësisë dhe orientimit. 
MijĂ«vjeçari i ri filloi nĂ« rrethana tĂ« reja, me mun­dĂ«si tĂ« reja, pa kontrollet dhe survejimet e më­parme, por me kufizimet e natyrĂ«s financiare e mate­riale, nĂ« njĂ« anĂ«, dhe me pasojat qĂ« kishte lĂ«nĂ« jeta e vĂ«shtirĂ« nĂ«n shtypjen e rĂ«ndĂ« tĂ« viteve ’90, shpĂ«rnguljet dhe lufta. NĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« ASHAK i rimori kĂ«to veprim­tari me kĂ«mbë­ngulje mĂ« tĂ« madhe dhe e zgjeroi vep­rimtarinĂ« botuese nĂ« tĂ« gjitha drejtimet. NĂ« vitet 2005-2006 ajo shĂ«noi rrit­jen mĂ« tĂ« madhe tĂ« botimeve, ndĂ«rsa nĂ« vijim ngulet kĂ«mbĂ« pĂ«r rritjen e cilĂ«sisĂ« dhe botimin nĂ« radhĂ« tĂ« parĂ« tĂ« veprave tĂ« krijuara nĂ« Akademi. PĂ«r fat tĂ« keq, ajo deri sot nuk ka arritur qĂ« paralelisht me rritjen e botime­ve tĂ« ndĂ«rmarrĂ« dhe hapa pĂ«rkatĂ«s pĂ«r shpĂ«rndarjen dhe plasimin e tyre nĂ« treg, çka do tĂ« ndih­monte pastaj së­rish kĂ«tĂ« veprimtari. Na mban shpresa se nĂ« njĂ« tĂ« ardh­me tĂ« afĂ«rt mund tĂ« ndĂ«rmerret ndonjĂ« hap me vlerĂ« nĂ« kĂ«tĂ« drejtim dhe kjo rrjedhĂ« pozitive do tĂ« vazhdojĂ«. Me kĂ«tĂ« shpresĂ« po nxjerrim dhe kĂ«tĂ« katalog me tĂ« gjitha botimet e derisotme tĂ« AkademisĂ« sĂ« Shkencave dhe tĂ« Arteve tĂ« KosovĂ«s sipas viteve e me shĂ«nime tĂ« tjera.

Rexhep Ismajli

 

PĂ«r tĂ« pasur njĂ« pasqyrĂ« mĂ« tĂ« qartĂ« pĂ«r rrjedhat nĂ« ASHAK nĂ« kĂ«to dekada, mĂ« poshtĂ« po japim dhe pĂ«rbĂ«rjen e KryesisĂ« sĂ« saj nĂ« mandate tĂ« ndryshme, ashtu si dhe pĂ«rbĂ«rjen e seksioneve. Do shĂ«nuar se viti 1992 shĂ«non njĂ« kthesĂ«: shpallja joligjore e mbylljes sĂ« ASHAK nga ana e Parlamentit tĂ« SerbisĂ« shkaktoi pĂ«r­çarje nĂ« tru­pin akademik – anĂ«tarĂ«t serbĂ« e pranuan atĂ« (edhe pse ASHAK Ă«shtĂ« themeluar nga Kuvendi i Koso­vĂ«s) dhe disa prej tyre e vazhduan punĂ«n nĂ« AkademinĂ« Serbe, ndĂ«rsa anĂ«tarĂ«t shqiptarĂ« e boshnjakĂ« vazhduan punĂ«n nĂ« rrethana tĂ« reja. Pas kĂ«tij viti edhe brenda grupit tĂ« anĂ«tarĂ«ve shqip­tarĂ« pati derdhje tĂ« ndryshme: kjo qe dekada e shumĂ« vdekjeve tĂ« hershme (H. Hoxha, E. Mekuli, A. Hadri, S. Pupovci, O. Imami, E. Ademaj, G. Zajmi, A. Pashku, D. Rozhaja, M. Mulliqi, F. Agani, A. Çavdarbasha, M. Haxhiu, R. Bakalli, E. Gjerqeku), nĂ« njĂ« anĂ«, dhe e largimit pas punĂ«s apo tĂ« tjera (M. Haxhiu, Z. Mirdita, Z. Ballata, R. Bakalli, O. Imami, S. Hasani). Sa­­do­qĂ« ndĂ«r­kohĂ« u zgjodhĂ«n anĂ«tarĂ« tĂ« rinj, mungesat ndjeheshin.

1975-1979: E. Mekuli, Kryetar, I. Ajeti e V. Filipovic, Nën­krye­tarë, J. Rexhepagiq, sekretar i përgjithshëm, R. Qosja, Sekretar i SGJLA, S. Pupovci, sekretar i SSHSH, Lj. Rakic, Sekretar i SSHN;
1979-1982: I. Ajeti, kryetar, D. Rozhaja e V. Filipovic, nënkryetarë, S. Pupovci, sekretar i përgjithshëm, R. Qosja, sekretar i SGJLA, A. Hadri, sekretar i SSHSH, L. Rakic, sekretar i SSHN. 
1982-1984: D. Rozhaja, kryetar, V. Filipovic, nënkryetar, S. Pupovci, sekretar i përgjithshëm, V. Vukovic, sekretar i SGJLA, J. Rexhepagiq, sekretar i SSHSH, O. Imami, sekretar i SSHN.
1984-1986: S. Pupovci, kryetar, J. Rexhepagiq, nënkryetar, V. Vukovic, sekretar i përgjithshëm, M. Mulliqi, sekretar i SGJLA, B. Jovanovic, sekretar i SSHSH, M. Dushi, sekretar i SSHN.
1986-1988: Kryetar V. Filipovic, nënkryetar M. Mulliqi, Sekretar i përgjithshëm O. Imami, sekretar i SGJLA S. Arsic, sekretar i SSHSH J. Rexhepagiq, sekretar i SSHN M. Haxhiu.
1988-1990: V. Filipovic, kryetar, M. Mulliqi, nënkryetar, O. Imami, sekretar i përgjithshëm, S. Arsic, sekretar i SGJLA, J. Rexhepagiq, sekretar i SSHSH, M. Haxhiu, sek­retar i SSHN.
1990-1992: M. Haxhiu, kryetar, M. Krasniqi, nënkryetar, D. Pej­Úinovic, sekretar i përgjithshëm, V. Vukovic, sekretar i SGJLA, G. Zajmi, sekretar i SSHSH, R. Bakalli, sekretar i SSHN.
1992-1994: M. Krasniqi, kryetar, pastaj G. Zajmi, nënkryetar G. Zajmi, sekretar i përgjithshëm M. Dushi, sekretar i SGJLA E. Gjerqeku, sekretar i SSHSH Z. Mirdita, sekretar i SSHN D. Rozhaja.
1994-1996: G. Zajmi, pas 1995 I. Ajeti, Kryetar, I. Ajeti nën­kryetar, N. Daci, sekretar i përgjithshëm, R. Ismajli, sekretar i SGJL, J. Rexhepagiq, sekretar i SSHSH, D. Rozhaja, sekretar i SSHN, R. Dhomi, sekretar i SA.
1996-1999: I. Ajeti, kryetar, M. Mulliqi, nënkryetar, N. Daci, sek­retar i përgjithshëm, R. Ismajli sekretar i SGJL, J. Rexhepagiq, sekretar i SSHSH, M. Dushi, sekretar i SSHN, R. Dhomi, sekretar i SA.
1999-2002: N. Daci kryetar, J. Rexhepagiq, nënkryetar, R. Ismajli, sekretar i përgjithshëm, E. Gjerqeku, sekretar i SGJL, H. Islami, sekretar i SSHSH, M. Dushi, sekretar i SSHN, R. Dhomi, sekretar i SA.
2002-2005: R. Ismajli - kryetar, B. Bokshi - nënkryetar, H. Islami - sekretar i përgjithshëm, E. Basha - sekretar i SGJL, E. Mur­tezai - sekretar i SSHSH, M. Berisha - sekretar i SSHN, R. Dhomi - sekretar i SA.
2005-2008: R. Ismajli - kryetar, B. Bokshi - nënkryetar, H. Islami - sekretar i përgjithshëm, E. Basha - sekretar i SGJL, E. Murtezai - sekretar i SSHSH, M. Berisha - sekretar i SSHN, R. Dhomi - sekretar i SA.
2008-2011: B. Bokshi - kryetar, H. Islami - nënkryetar, E. Berisha  - sekretar i përgjithshëm, M. Kraja - sekretar i SGJL, P. Nushi - sekretar i SSHSH, L. Susuri - sekretar i SSHN, T. Emra - sekretar i SA.
2011-2014: H. Islami - kryetar, P. Nushi - nënkryetar, I. Krasniqi  - sekretar i përgjithshëm, M. Kraja - sekretar i SGJL, M. Krasniqi - sekretar i SSHSH, F. Krasniqi - sekretar i SSHN, Z. Ballata - sekretar i SA.
2014-2017: H. Islami - kryetar, A. Aliu - nënkryetar, I. Krasniqi  - sekretar shkencor, E. Basha - sekretar i SGJL, J. Bajraktari - sekretar i SSHSH, F. Krasniqi - sekretar i SSHN, L. Mulliqi - sekretar i SA.

Anëtarët e seksioneve:

Seksioni i Gjuhësisë, i Letërsisë dhe i Arteve (1975-1994):                                                                
1.  Besim Bokshi, korrespondent 1991, i rregullt 1996;
2.  Enver Gjerqeku (1928), korrespondent 1986, i rregullt 1991; 
3.  Esat Mekuli (1916-1993), i rregullt 1975; 
4.  Idriz Ajeti (1917), i rregullt 1975;
5.  Muslim Mulliqi (1934-1998), korresponden 1979, i rregullt 1985;
6.  Rexhep Qosja (1936), i rregullt 1975; 
7.  Svetomir Arsic (1928), korrespondent 1983, i rregullt 1986, veproi në ASHAK deri më 1992; 
8.  Vladeta Vukovic (1928-2003), korrespondent 1979, i rregullt 1985, veproi në ASHAK deri më 1992; 
9.  Vuk Filipovic (1930-1990), i rregullt 1975;

Seksioni i Gjuhësisë dhe i Letërsisë (pas 1994):   
1.   Ali Aliu  (1934), korrespondent 1996, i rregullt 2000; 
2.   Ali Podrimja  (1942-2012), korrespondent 1996, i rregullt 2000; 
3.   Anton Pashku  (1937-1995), korrespondent 1993;
4.   Bardh Rugova (1974), korrespondent 2016; 
5.   Besim Bokshi  (1930-2014), korrespondent 1991, i rregullt 1996;
6.   Enver Gjerqeku  (1928-2008), korrespondent 1986, i rregullt 1991; 
7.   Eqrem Basha  (1948), korrespondent 2000, i rregullt 2004; 
8.   Ibrahim Rugova  (1944-2006), korrespondent 1996; 
9.   Idriz Ajeti  (1917), i rregullt 1975;
10. Kujtim Shala (1974), korrespondent 2016; 
11. Mehmet Halimi (1937), korrespondent 2012;
12. Mehmet Kraja  (1952), korrespondent 2004, i rregullt 2008; 
13. Rexhep Ismajli  (1947), korrespondent 1993, i rregullt 1996; 
14. Rexhep Qosja  (1936), i rregullt 1975; 
15. Sabri Hamiti (1950), korrespondent 2000, i rregullt 2008; 
16. Sinan Hasani  (1922), korrespondent 1983, i rregullt 1986, jashtë përbërjes së punës nga 1992;
17. Zejnullah Rrahmani (1952), korrespondent 2012, i rregullt 2016;

Seksioni i Shkencave Shoqërore:                   
1.   Ali Hadri (1931-1987), i rregullt 1975;
2.   Anton K. Berishaj (1954), korrespondent 2012, i rregullt 2016;
3.   Arsim Bajrami (1960), korrespondent 2012;
4.   BoĆŸidar Jovanovic (1926), korrespondent 1983, i rregullt 1986, veproi nĂ« ASHAK deri mĂ« 1992; 
5.   Edi Shukriu (1950), korrespondent 2012;
6.   Ekrem Murtezai (1931), korrespondent 1996, i rregullt 2000; 
7.   Esat Stavileci (1942), korrespondent 1996, i rregullt 2000; 
8.   Fehmi Agani (1932-1999), korrespondent 1993, i rregullt 1996;
9.   Frashër Demaj (1973), korrespondent 2016; 
10. Gazmend Zajmi (1936-1995), i rregullt 1975;
11. Gjyljeta Mushkolaj (1963), korrespondent 2016; 
12. Hajredin Hoxha (1926-1987), korrespondent 1979;
13. Justina Pula (1953), korrespondent 2016; 
14. Hivzi Islami (1946), korrespondent 1996, i rregullt 2000; 
15. Isa Mustafa (1951), korrespondent 2008; i rregullt 2012;
16. Jashar Rexhepagiq (1929-2010), i rregullt 1975; 
17. Jusuf Bajraktari (1948), korrespondent 2012, i rregullt 2016;
18. Mark Krasniqi (1920), korrespondent 1979, i rregullt 1985;
19. Muhamedin Kullashi (1949), korrespondent 2016; 
20. Pajazit Nushi (1933), korrespondent 2000, i rregullt 2008; 
21. Syrja Pupovci (1937-1998), i rregullt 1975; 
22. Zef Mirdita (1936); korrespondent 1991, jashtë përbërjes së punës nga 1994;

Seksioni i Shkencave të Natyrës:  
1.   Arsim Morina (1956), korrespondent 2012;
2.   Dervish Rozhaja (1934-1996), i rregullt 1975; 
3.   Dragoslav PejÚinovic (1932), korrespondent 1986, i rregullt 1991, veproi në ASHAK deri më 1992; 
4.   Esat Mekuli (1916-1993), i rregullt 1975; 
5.   Eshref Ademaj (1940-1994), korrespondent 1993;
6.   Fejzullah Krasniqi (1953), korrespondent 2008; i rregullt 2012;
7.   Feriz Krasniqi (1931), korrespondent 1996; i rregullt 2000;
8.   Fetah Podvorica (1963), korrespondent 2016; 
9.   Isuf Krasniqi (1948), korrespondent 2008; i rregullt 2012;
10. Latif Susuri (1941), korrespondent 2000, i rregullt 2008; 
11. Ljubiƥa Rakiq (1931), i rregullt 1975, veproi deri më 1992;
12. Minir Dushi (1929), korrespondent 1975, i rregullt 1979; 
13. Mladen Karaman, korrespondent 1975; 
14. Muharrem Berisha (1942-2010), korrespondent 1996, i rregullt 2000; 
15. Musa Haxhiu (1939-2006), korrespondent 1979, i rregullt 1983, jashtë përbërjes së punës nga 1992;
16. Myzafere Limani (1954), korrespondent 2016; 
17. Nexhat Daci (1944), korrespondent 1993, i rregullt 1996; 
18. Osman Imami (1936-1996), korrespondent 1979, i rregullt 1985; 
19. Qamil Haxhibeqiri (1949), korrespondent 2012;
20. Remzi Bakalli (1944-2007), korrespondent 1986, i rregullt 1991, jashtë përbërjes së punës nga 1992;
21. Ruzhdi Pllana (1940-2015), korrespondent 2012;
22. Salih Gashi (1944), korrespondent 2012;

Seksioni i Arteve (pas 1994):                                
1.   Agim Çavdarbasha (1944-1999), korrespondent 1993, i rregullt 1996; 
2.   Engjëll Berisha (1934-2015), korrespondent 2000, i rregullt 2008;
3.   Luan Mulliqi (1953), korrespondent 2012;
4.   Muslim Mulliqi (1934-1998), korrespondent 1979, i rregullt 1985; 
5.   Rauf Dhomi (1945), korrespondent 1993, i rregullt 1996;
6.   Rexhep Ferri (1937), korrespondent 1996, i rregullt 2000; 
7.   Tahir Emra (1938), korrespondent 2000, i rregullt 2008; 
8.   Xhevdet Xhafa (1934), korrespondent 2012;
9.   Zeqirja Ballata (1943), korrespondent 1996, i rregullt 2000.

Kryetarë të ASHAK-ut, sipas mandateve, kanë qenë:                                                                  
1975-1979: E. Mekuli 
1979-1982: I. Ajeti  
1982-1984: D. Rozhaja 
1984-1986: S. Pupovci
1986-1988: V. Filipovic
1988-1990: V. Filipovic
1990-1992: M. Haxhiu
1992-1994: M. Krasniqi
1994-1996: G. Zajmi, 
1995-1996: (pas vdekjes së G. Zajmit) I. Ajeti
1996-1999: I. Ajeti
1999-2002: N. Daci 
2002-2005: R. Ismajli
2005-2008: R. Ismajli
2008-2011: B. Bokshi
2011-2014: H. Islami
2014-2017: H. Islami

Sekretarë seksionesh:                              
1975-1979: R. Qosja, S. Pupovci, Lj. Rakic;
1979-1982: R. Qosja, A. Hadri, Lj. Rakic; 
1982-1984: V. Vukovic, J. Rexhepagiq, O. Imami;
1984-1986: M. Mulliqi, B. Jovanovic, M. Dushi;
1986-1988: S. Arsic, J. Rexhepagiq, M. Haxhiu;
1988-1990: S. Arsic, J. Rexhepagiq, M. Haxhiu;
1990-1992: V. Vukovic, G. Zajmi, R. Bakalli;
1992-1994:  Gjerqeku, Z. Mirdita, D. Rozhaja;
1994-1996: R.Ismajli, J. Rexhepagiq, D. Rozhaja; R. Dhomi;
1996-1999: R. Ismajli, J. Rexhepagiq, M. Dushi, R. Dhomi;
1999-2002: E. Gjerqeku, H. Islami, M. Dushi, R. Dhomi;
2002-2005: E. Basha, E. Murtezai, M. Berisha, R. Dhomi;
2005-2008: E. Basha, E. Murtezai, M. Berisha, R. Dhomi;
2008-2011: M. Kraja, P. Nushi, L. Susuri, T. Emra.
2011-2014: M. Kraja, M. Krasniqi, F. Krasniqi, Z. Ballata
2014-2017: E. Basha, J. Bajraktari, F. Krasniqi, L. Mulliqi

Anëtarë nderi të vdekur:
Gonxhe Bojaxhiu;
Josip Broz Tito;

Anëtarë të jashtëm të vdekur:
Christian Gut;
Kristaq Prifti;
Robert Elsie;
Gjelosh Gjekaj;
Shaban Demiraj;
Tomë Berisha;
Michael Roux;
Agnja Desnickaja;
Janez Milçinski;
Çesk Zadeja;
Branko Pavicevic;
DragiĆĄa Ivanovic;
DuĆĄan Kanazir;
Ed-hem Çamo;
Gunnar Svane;
Joseph Milie-Emili;
Neils S. Cherniack;
Ramiz Abdyli;
Mihajlo Apostolski;
Tish Daija;
Ibrahim Kodra;
Grga Novak;
Kolë Popa;
Pavle Saviç;